22 آوریل هر سال، مطابق با دوم اردیبهشت ماه، از اواخر دهه 60 میلادی به عنوان "روز زمین پاک" از سوی سازمان ملل متحد نامگذاری شده است.
نظر به اینکه یونسکو از سال 2012 پیشنهاد نمود که هر کس سهمی در جلوگیری از آلودگی کره زمین داشته باشد، ما نیز بر آنیم که بتوانیم سهم کوچک و البته مهم خود را در این زمینه ایفا کنیم.
حال زمین خوب نیست چون:
1- منابع آب شیرین کره زمین به دلیل استفاده بیش از حد و ازدیاد جمعیت کشورها و خشکسالی رو به اتمام است. پایان یافتن منابع آب شیرین به مفهوم پایان زندگی در روی کره زمین است.
2- ساکنان سیاره خاکی آن را به زباله دانی بزرگ تبدیل کرده اند، انواع زباله و به ویژه زباله های الکترونیکی، شیمیایی، بیمارستانی، صنعتی، کودهای شیمیایی، آنتی بیوتیکها، پلاستیک و صدها نوع زباله دیگر به دلیل تلنبار شدن در مکان های دفن زباله امکان نفس تازه کردن را از زمین گرفته است.
3- تغییرات اقلیمی به دلیل استفاده بیش از حد از سوخت های فسیلی در وسایل حمل و نقل، نیروگاههای برق و ... تهدیدی جدی برای آینده زمین است. هم اکنون به همین دلیل ما شاهد بروز خشکسالی های طولانی و وسیع از یک سو و باران های سیل آسا و اسیدی و طوفانهای سهمگین و ویران کننده از سوی دیگر هستیم. این همه فشار برای ادامه حیات کره زمین غیرقابل تحمل است.
4- مصرف بیش از حد کاغذ باعث کاهش جدی میزان درختان روی سیاره زمین شده است. این امر موجب کاهش اکسیژن و بالارفتن دی اکسید کربن در جو زمین شده است.
5- گسترش مصرف برق به دلیل افزایش نقش لوازم برقی در زندگی مردم، از تلویزیون گرفته تا ماشین ظرفشویی، سیستم های تهویه و ... نیاز مردم به مصرف انرژی برق را هر روز بیشتر کرده و در نتیجه به تعداد نیروگاه های تولید برق از انواع سوخت فسیلی و یا اتمی افزده می شود.
پیامد خطرناک این افزایش بالارفتن لحظه به لحظه انتشار گازهای گلخانه ای و از جمله دی اکسید کربن به جو زمین است که باعث گرم شدن کره زمین شده.
پیشنهاد می کنیم، همسو با سازمان یونسکو هر کدام از ما هم به شخصه این کارها را انجام دهیم تا سهمی در پاک نگهداشتن زمین ایفا کنیم:
1- از همین امروز مصرف آب در بخش های مختلف را 20درصد پایین بیاوریم، این کار می تواند از مدیریت آب در شستشوی ظرف و حمام کردن گرفته تا عدم شستشوی خودروها، عدم کاشت گیاهان آب بر در حیاط (مانند چمن و برخی گل ها) و ... انجام شود.
2- پیمان ببندیم که زباله کمتر تولید کنیم. اینکار می تواند از کنترل ولع خرید شروع شود. به هر مقدار که می خواهیم مصرف کنیم، خرید نماییم.
3- برای خرید رفتن از کیسه های پارچه ای دائمی استفاده کنیم، این کار می تواند از تولید روزافزون کیسه های پلاستیکی که عامل مهمی در آلودگی زمین و تولید زباله است، جلوگیری کند.
4- به فروشگاههای بزرگ و طرفدار محیط زیست پیشنهاد می کنیم که کیسه های پارچه ای به صورت سفارشی تولید کنند و در قبال تحویل آن به مشتری پول دریافت نمایند. مثلا هر کیسه خرید کالا 5000ریال. اگر مشتری این کیسه ها را با پول خریداری کند، مطمئنا از دورانداختن آن و تبدیل کردن آن به زباله خودداری خواهد کرد و مکررا از آن استفاده خواهد کرد.
5- به تولید کنندگان آب معدنی و نوشابه سازی ها پیشنهاد می کنیم که مبلغ اندکی بابت قیمت ظرف پلاستیکی آب یا نوشابه محاسبه و از مشتری دریافت نمایند تا با برگرداندن بطری خالی مبلغ به آنها بازگردانده شود.از سوی دیگر دوره گردها می توانند در جمع کردن این بطری ها بخاطر فروش، عملا از پراکنده شدن ظروف پلاستیکی در طرح زمین جلوگیری کنند.
6- در سفرها بیشتر از وسایل نقلیه زمینی مانند قطار استفاده کنیم، میزان سهم آلودگی هوا در وسائط نقلیه در مورد قطار حداقل و در مورد هواپیما حداکثر است.
7- به ادارات و سازمان ها و بانک ها توصیه می کنیم که بجای برگ کاغذ و قبض از تبادل عملیات اینترنتی با توجه به گسترش روزافزون اقتصاد دیجیتال استفاده کنیم. این کار کاهش مصرف جدی کاغذ را به دنبال خواهد داشت و در نتیجه کم شدن قطع درخت.
8- استفاده از انرژی های تجدیدپذیر و به ویژه انرژی خورشیدی را هم مردم و مخصوصا
مسئولان برنامه ریزی کلان توسعه کشور جدی بگیرند. استفاده از این نوع انرژی برای
پاک نگهداشتن محیط زیست کره زمین دیگر انتخاب نیست، ضرورت است.
9-
در هر کاری که می کنیم، به این بیندیشیم که چگونه می توانیم همین کار را
در تطابق بیشتری محیط زیست انجام دهیم، از شستن ظروف گرفته که می توان با
استفاده کمتر از مایع ظرفشویی ، آب کمتری برای آبکشی به کار ببریم تا
استفاده از روی دیگر کاغذها و خاموش کردن حتی یک لامپ اضافه ... .
و کلام آخر :
حال زمین خوب نیست، نفس سیاره مان به شمارش افتاده، فردا دیر است، زمین همین الان دارد هشدارهای لازم را می دهد.
کره زمین روزبهروز در حال گرم شدن و نابودی است و بزرگترین عاملان این نابودی ساکنان متمدن این سیاره هستند.
جهان ما جهانی پر از شگفتی و زیبایی است؛ اما این جهان زیبا به خاطر اشتباهات انسانها رو به نابودی است؛ چرا که بر خلاف دیگر جانداران سعی دارد زمین را با خود انطباق دهد نه خود را با آن! و به همین خاطر است که ما بیشتر به این میاندیشیم که چگونه نیازهایمان را از آن تامین کنیم تا اینکه فکر کنیم، برای آن کاری انجام دهیم.
انفجار نفتی
در سال ۲۰۱۲ یکی از بزرگترین انفجارهای نفتی در مکزیک اتفاق افتاد. این انفجار علاوه بر نشت عظیم نفتی، باعث مجروح شدن ۱۶ کارگر و کشته شدن ۱۱ نفر دیگر از آنها شد.
نخلستانهای اندونزی
روغن پالم، یکی از ارزانترین روغنهای جهان و اندونزی بزرگترین تولیدکننده آن است. اندونزی تا سال ۲۰۲۰ میلادی نزدیک به ۴۰میلیون تن روغن پالم تولید خواهد کرد و این کار حاصل جایگزینی و نابودی جنگلهای این کشور با نخلستانهاست.
بزرگترین وسیله نقلیه زمینی در جهان
این تصویر بزرگترین وسیله حمل و نقل جهان را نشان میدهد که برای حفر معادن استفاده میشود؛ اما به درستی مشخص نیست این وسیله بیشتر به استخراج مواد معدنی کمک میکند یا به ویرانکردن کره زمین؟
بهشت موج سواران
این تصویر هم متعلق به ساحل جاوا در اندونزی است. بستهبندی مواد غذایی، بطری، تنه درخت و دیگر زبالههایی که در امواج این دریا به چشم میخورد، زنگ خطری برای این بهشت موجسواران است.
ذوبشدن یخها
سالانه ۱.۵ میلیون یخ در ابعاد کشتی تایتانیک آب میشوند. در حال حاضر سطح آبهای جاری به خاطر این تغییر آبوهوایی هر سال حدود ۵۰ میکرومتر افزایش پیدا میکند که این مقدار گرچه ناچیز است؛ اما در طول زمان به مقدار قابل توجهی تبدیل میشود.
سوراخی در زمین
شاید در نگاه اول این عکس شبیه یک سوراخ عمیق در زمین باشد؛ اما در واقع آن بزرگترین معدن الماس جهان به اسم میر است که در کشور روسیه قرار دارد. عمق این معدن، ۲۵۲ متر و قطر آن ۱۲۰۰ متر است. در دهه ۱۹۶۰، سالانه ۲هزار کیلوگرم الماس از این معدن برداشت میشد که الان مقدار آن به کمتر از ۴۰۰ کیلو در سال رسیده است.
ازدحام جمعیت در مکزیکوسیتی
مکزیکوسیتی یکی از پرجمعیتترین شهرهای جهان است. شهری که به ندرت در آن گیاهان به چشم میخورند و این هم به دلیل آلودگی بیش از اندازه هوای این شهر است که امکان رشد را به این گیاهان نمیدهد.
آتشسوزی در جنگل آمازون
خشکسالی سال ۲۰۰۷، باعث آتشسوزی جنگل آمازون شد. سالانه سطح وسیعی از جنگلهای آمازون به این شیوه نابود میشوند. این مقدار معادل سطح یک میلیون زمین فوتبال است!
آلودگی در چین
با توجه به پیشرفتهای صنعتی عظیم، آلودگی هوا در چین به سرعت در حال افزایش است. برآوردها نشان میدهد که قسمت عمدهای از چین دارای هوای ناسالم و حتی بسیار ناسالم است. بیشتر مردم چین از ماسک استفاده میکنند؛ به امید آنکه شاید کمی از اثرات مخرب این آلودگی هوا بکاهند.
میدانهای نفتی کالیفرنیا
بهرهبرداری از این میدانهای نفتی که در ایالت کالیفرنیای ایالات متحده آمریکا قرار دارند، از سال ۱۸۹۹ شروع شد و تا پایان سال ۲۰۰۶ میزان برداشت از این میدانها به ۲میلیارد بشکه رسید. این میدانهای نفتی نه تنها باعث از بین رفتن منابع ارزشمند زمین میشوند که افزایش گازهای گلخانهای و دیگر آسیبهای زیستمحیطی را موجب میشوند.
قطع درختان جنگلی
قطع درختان یکی از عوامل اصلی تغییرات آبوهوایی است. درختان دیاکسیدکربن و دیگر گازهای مضر در اتمسفر را میگیرند و به جای آن اکسیژن تولید میکنند. با قطع درختان، عظیمترین ششهای این سیاره از کار میافتند و مهمتر از همه زیستگاه بسیاری از گونههای جانوری نابود میشود.
پلاستیکها
سوختهای فسیلی از ارزشمندترین و بیبازگشتترین سوختهای جهان هستند که انسانها با تبدیل آنها به اشیای پلاستیکی بیارزش در حال نابود کردن آن هستند و علاوه بر این، با رها کردن این اشیا در طبیعت، حیات دیگر جانداران را هم به خطر میاندازند؛ مثل این پرنده که با بلعیدن این اجسام پلاستیکی غیرقابلهضم، محکوم به مرگ شده است.
بالا آمدن سطح آب دریاها
با توجه به گرم شدن کره زمین و در نتیجه افزایش سطح آب دریا، بسیاری از جزایر کم ارتفاع ممکن است پس از مدتی با مشکل مواجه شده یا به طور کامل ناپدید شوند. با اینکه این اتفاق به صورت فوری اتفاق نمیافتد؛ اما اجتنابناپذیر هم نیست. علاوه بر این نه تنها جزایر که بسیاری از سواحل کشورهای بزرگ هم در معرض این خطر قرار دارند.
گلخانههای سنآگوستین
بیشترین گلخانههای جهان که در این مکان واقع شدهاند، باعث خشکاندن پوششهای طبیعی این منطقه یا همان ساواناها شدهاند.
زبالههای الکترونیکی
با توجه به پیشرفتهای تکنولوژی، بسیاری از قطعات قدیمیتر این ابزارهای تکنولوژیک، انبوهی از زبالههای الکترونیکی را پدید میآورند. زبالههایی که به این زودیها ناپدید نمیشوند. این امر نتیجه کار شرکتهایی است که مدلهای جدید تلفن همراه، تبلت و دیگر آثار الکترونیکی را با فاصله زمانی کوتاهی عرضه میکنند.
تراکم جمعیت
این صحنه از بنگلادش نشان میدهد که چگونه تمرکز جمعیت روی یک قسمت زمین، چهره آن را زشت و زمین را نابود میکند. هزاران سال طول میکشد تا این زبالههای تولیدی انسانها در طبیعت تجزیه شوند.
بحران گنگ
گنگ، بزرگترین رودخانه هند است که اهمیت بسیاری برای هندوها دارد. گنگ در حال حاضر با زبالههای انسانی و صنعتی انباشته شده است؛ با این حال بسیاری از مردم هنوز از آب این رودخانه برای حمام کردن و شستن لباسها استفاده میکنند.
زاغهنشینهای هند
زاغهنشینی، برای آنهایی که توان خرید خانه در شهر ندارند؛ یک نوع شهرنشینی غیررسمی محسوب میشود. این شهرکها که به سرعت در هند در حال گسترش هستند، چهره این کشور را نازیبا کردهاند.
هادی معیری نژاد- زمین آخرین فرصت بشرو آخرین شانس وی برای ادامه بقاست. اگر به فیلمهای علمی تخیلی هم باور داشته باشیم باز هم در حال حاضر تنها جایی که بشر را سخاوتندانه از خود بهره ور می کند زمین است.
اما بشریت در طول 5000 سالی که از تمدن مدونش می گذرد و البته در طول این 300 سال اخیر با کره زمین رفتار خوبی نداشته است.
آلودگی خاک، انباشت زباله ، آلودگی آب امحای جنگلها و انباشتن فضا از گازهای گلخانه ای همگی تاثیراتی است که بشر بر کره خاک گذاشته است.
تاریخچه این مناسبت به سال 1969 و زمانی باز میگردد که جان مک مونل فرزند یک مبلغ دینی مستقل و علاقمند به عرصه دین، علم و صلح، ایده برگزاری یک روز جهانی به نام روز زمین پاک را در همایش یونسکو درباره محیط زیست مطرح و در همان سال پرچم زمین پاک را طراحی کرد.
یوتانت دبیر کل سازمان ملل (1962- 1971) از ایده مک کونل استقبال کرد و این روز به یک روز جهانی در تقویمهای سراسر دنیا تبدیل شد.
در ایران نیز همزمان با دیگر کشورهای جهان هفته زمین پاک از روز دوم اردیبهشت به مدت یک هفته در سراسر کشور برپا میشود و نخستین روز این هفته (دوم اردیبهشت ماه) به نام روز زمین پاک نامگذاری شدهاست.
اما نشریه نشنالجئوگرافیک برای داشتن زمینی پاک نکاتی را پیشنهاد کرده است :
- در استفاده از کاغذ صرفه جویی کنید و سعی کنید کارهایتان را بدون استفاده از کاغذ انجام دهید.
-
در ساخت و انبوه شدن جنگلها شما هم کمک کنید. کاشت هر نهال میتواند
سالهای سال هم خاطره خوشی برای شما و هم کمکی به محیط زیستتان باشد.
-
در محل کارتان هم به سبز بودن زمین فکر کنید. از مدیر بخش خود بخواهید که
برنامهای ترتیب دهد که کاغذ کمتری مصرف شده و اسراف نشود. برای نوشتن از
هر دو روی کاغذ استفاده کنید.
- اگر به سفر رفتن فکر میکنید حتما سفر
با قطار را در اولویت قرار دهید. تحقیقات نشان میدهد که دی اکسید کربنی که
قطارها برای زمین تولید میکنند 4 تا 15 درصد کمتر از هواپیماهاست. پس
قطار را فراموش نکنید.
- در مصرف آب صرفهجویی کنید. اصراف در آب
میتواند به ضرر زمین تمام شود. هنگام دوش گرفتن زمان مشخصی را در نظر
بگیرید و دقایق طولانی بیدلیل زیر دوش نمانید و آب را بی علت باز نگذارید.
-
در محله خود جستجو کنید. میتوانید از همین هفته به محله خود بروید و کمی
کنکاش کرده و ببینید که سوپرمارکتها و دیگر مغازهها چطور زباله تولید
میکنند و چقدر میتوان به آنها نکات مفیدی را گوشزد کرد.
اگر رودخانهای نزدیک محل سکونت شماست آن را زیر نظر بگیرید و راههایی برای تمیز نگهداشتن آن به همسایهها پیشنهاد کنید.
در
نهایت بهترین راه کمک به زمین میتواند لذت بردن از آن باشد. از خانه
بیرون بروید و انگیزه خود را برای نجات این محیط زیبا بیشتر کنید.
پاک ترین شهر های دنیا که به زمین پاک می اندیشند
جدول زیر نشان دهنده پاک ترین شهرهای دنیاست که به زمین و پاک نگاه داشتن آن بها می دهند هر چند که نباید فراموش کرد زمین پاک یک پروژه جهانی است.
این شهرها البته به جز آگاهی و کمک شهروندان از یک برنامه ریزی دقیق و هدفمند در کنترل زباله استفاده از انرژی های پاک ، کنترل و حفظ و اشاعه فضای سبز و بالاخره در همکاری با ان جی او های کمک به پاسداشت حیات در زمین سرآمدند و هر کدام از این شهرها توانسته اند در حفظ استانداردهای زمین پاک و در هر کدام از شاخص ها رتبه بالای کسب کنند/
| ردیف | شهر | کشور |
| 1 | ونکوور | کانادا |
| 2 | کیپ تاون | آفریقای جنوبی |
| 3 | هلسینکی | فنلاند |
| 4 | آدلاید | استرالیا |
| 5 | دالاس | آمریکا |
| 6 | کپنهاگن | دانمارک |
| 7 | پورتلند | آمریکا |
| 8 | اسلو | نروژ |
| 9 | فرایبورگ | آلمان |
| 10 | زرمات | سوئیس |
تلاشهای ایران
درایران با روی کار امدن دولت جدید و ایجاد فصل نوین در همکاری دولت با
نهادهای حمایت از محیط زیست اقدامات روبه جلو و مثبتی در حرکت به سوی زمین
پاک برداشته شده است .
گرچه فقر فرهنگی مردم علی الخصوص شهر نشینان در
پاسداشت محیط زیست بسیار دامنه دار است اما اقداماتی نظیر حرکت به سمت
استفاده از انرژی های نوین و پاک و حذف بنزین پتروشیمی ، برنامه ریزی برای
تفکیک زباله که از طرف شهرداری ها نیز دنبال می شود و بالاخره استمداد از
بزرگان نظام و تایید آنان برای جلوگیری از جنگل خواری از جمله این اقدامات
است که می تواند جایگاه از دست رفته ایران در شاخصه های محیط زیستی را
بازگرداند و آن را در سالیان دیگر ارتقا دهد.
زباله و کنترل آن در جهان
معمولا کشورهای صنعتی دارای بالاترین نرخ در تولید زباله هستند چرا که تولید و مصرف کالا در این کشورها بالاست اما نکته اساسی که از شاخصه های توسعه نیز هست در صد بازیافت وفرهنگ مدیریت زباله است در جداول زیر بر اساس آمارهای سازمان ملل بیشترین تولید کنندگان زباله و موفق ترین بازیافت کنندگان زباله طبقه بندی شده اند.
آمار وزنی تولید زباله در ایران 45 هزار تن در روز است که فقط 7درصد تفکیک از مبدا می شود ایران در مقام بالایی در تولید زباله قرار می گیرد در حالی که در بازیافت آن مقام چندان مهمی نداریم.
این یعنی انباشت زباله در محیط زیست که متاسفانه با کمی دقت می توان نشانه های آن را در طبیعت ایران بسیار دید.
کشورهای زیر دارای بالاترین درصد وزنی تولید زباله هستند
| ردیف | کشور | تولید زباله(میلیون تن) |
| 1 | آمریکا | 254 |
| 2 | روسیه | 207 |
| 3 | ژاپن | 52.36 |
| 4 | آلمان | 48.84 |
| 5 | انگلیس | 34.84 |
| 6 | مکزیک | 32.17 |
| 7 | فرانسه | 32 |
| 8 | ایتالیا | 29.74 |
| 9 | اسپانیا | 26.34 |
| 10 | ترکیه | 25.99 |
این هم جدول مدیریت زباله و بازیافت
| ریف | کشور | درصد بازیافت |
| 1 | سوئیس | 52% |
| 2 | اطریش | 49.7% |
| 3 | آلمان | 48% |
| 4 | هلند | 46% |
| 5 | نروژ | 40% |
| 6 | سوئد | 34% |
| 7 | آمریکا | 31.5% |
| 8 | دانمارک | 30.4% |
| 9 | بلژیک | 30.1% |
| 10 | فنلاند | 30% |
در شناختی که از بدن انسان به دست آوردهایم، اکثر آنچه هنوز قادر به درک آن نیستیم به مغز ما باز میگردد. سؤالات زیادی از مرگ و زندگی، آگاهی و خواب و احساس وجود دارد که هنوز جوابی برایشان یافت نشده است.
۱۰ – هوشیاری
هنگامی که از خواب بیدار میشوید و با صدای پرندگان و پرتوی نور خورشید متوجه صبح و شروع روزی جدید میشوید، و با حسی از تازگی برنامهی روزانهی خود را شروع میکنید، در واقع شما نسبت به اطراف خود آگاه شدهاید. پدیدار شدن آگاهی در مغز یکی از پیچیدهترین موضوعاتی است که دانشمندان علوم اعصاب و مغز را درگیر خود کرده است. اینکه چه فرآیندهایی در مغز منجر به آگاهی و درک از اطراف میشود لیست بلندی از سؤالات را در برابر دانشمندان قرار داده است.
۹ – سرمازیستی
شاید زندگی ابدی ممکن نباشد اما فرآیندی به نام سرمازیستی ممکن است قادر به بخشیدن جانی دوباره به مردگان باشد. با اختصاص هزینهای مراکز سرما زیستی مانند بنیاد افزایش زندگی Alcor در آریزونا اجساد را در مخازنی از نیتروژن مایع در سرمای ۱۹۵ درجهی سانتیگراد نگهداری میکنند، به این امید که در آینده علم به جایی برسد که زندگی به این بدنها باز گردانده شود و شاید بیماریهای لاعلاج آنها نیز درمان شود. جسد افسانهی بیسبال تد ویلیامز در این مرکز نگه داری میشود، او را به صورت معکوس و ایستاده روی سر در محفظهی نیتروژن مایع قرار دادهاند تا اگر نشتی در مخزن به وجود آمد مغز تا آخرین مرحله در مایع سرد باقی بماند. تاکنون هیچ فردی از سرمازیستی احیا نشده است زیرا تکنولوژی لازم برای این کار وجود ندارد. اگر ذوب یخها در دمایی غیر مناسب انجام شود سلولهای بدن مانند تکههای یخ خرد خواهند شد. آیا میتوان مغز انسان را برای زمان طولانی خاموش نگه داشت؟ آیا روشی وجود دارد که بتوان جلوی فساد مغز پس از مرگ را گرفت و پالسهای الکتریکی را به مغز خاموش شده باز گرداند؟
۸ – مرگ
چرا زندگی ابدی را فقط در فیلمها میتوان دید؟ چرا انسان پیر میشود؟ انسان با سیستم دفاعی پیشرفتهای در برابر بیماریها و آسیبها به دنیا میآید، اما این مکانیزم در برابر مشکلات ناشی از گذر زمان کمکی از خود نشان نمیدهد، گویا بدن انسان به دشمن خود بدل میشود. با گذر عمرمکانیزمهای تعمیر بدن فعالیت کمتری نشان میدهند، مفاصل تحلیل رفته و عضلات انعطاف خود را از دست میدهند تا جایی که مرگ به سراغ انسان میآید. چرا انسان با مرگ روبرو میشود؟ دو دیدگاه در این باره وجود دارد:
مانند سایر ویژگیهای انسانی مرگ بخشی از ژنتیک انسان است که در راستای انتقال ژن به نسل بعد و تکامل نژاد بشر به وجود میآید.
مرگ دلیل خاصی ندارد بلکه بر اثر آسیبی که به سلولها در طول عمر فرد وارد میشود به وجود میآید.
ممکن است نتوان جلوی مرگ را گرفت اما آیا نمیتوان طول عمر را افزایش داد، آیا نخواهیم توانست چند برابر نسلهای گذشته زندگی کنیم؟ آیا آن چیزی که ما را به سوی مرگ پیش میبرد، مغز ما است؟
۷ – اخلاقیات، زاییدهی فطرت یا اکتساب
آیا افکار و شخصیت ما توسط ژنها کنترل میشوند یا زاییدهی محیط و شرایطی است که در آن قرار میگیریم؟ در جوامع علمی بحثهای طولانی پیرامون این موضوع صورت گرفته است، امروزه دانشمندان به شواهد معتبری دست یافتهاند که دخالت هر دو عامل را در رفتار انسانی مطرح میکند. در حالی که بسیاری ازصفات انسانی که ما کنترل کمی روی آنها داریم از ژنهای نیاکانمان به ارث رسیدهاند اما بسیاری از رفتارها حتی ناخودآگاه میتواند از محیط و تأثیری که جامعهی همسالان در گذشته بر ما داشتهاند به وجود آمده باشد. سؤالی که مطرح میشود این است که در هر دو صورت چگونه میتوان در این رفتار تغییر ایجاد کرد؟
۶ – خنده
خنده یکی از رفتارهای کمتر درک شدهی انسان است. دانشمندان دریافتهاند که در طول یک خندهی خوب سه بخش از مغز فعال میشود؛ بخش تفکر که به درک لطیفه کمک میکند، منطقهای که حرکت عضلات در طول خنده را کنترل میکند و منطقهای حسی که احساس تزلزل و شادی را به وجود میآورد. اما با تمام این اوصاف هنوز دلیل اینکه چرا ما حتی هنگامی که فیلم ترسناکی میبینیم به یک جوک بی مزه واکنش نشان میدهیم مشخص نشده است. برخی از پژوهشگران خنده را پاسخ ذهن به وقایعی میدانند که بر خلاف انتظارات متعارف پیش میروند. به عقیدهی آنان خنده عملی است که به دیگران نشان میدهد آن عمل یا داستان مفهومی به نام طنز و حسی مفرح را انتقال داده است. اما چرا باید این کار را انجام دهیم؟ تنها چیز حتمی این است که خنده باعث میشود حال بهتری پیدا کنیم.
۵ – خط حافظه
فراموش کردن بعضی از تجربیات سخت است، اولین بوسه، آخرین خداحافظی یا بویی آشنا. چگونه این تصاویر همچون فیلم در ذهن ما نقش میبندد؟ با استفاده از تکنیکهای تصویر برداری از مغز، دانشمندان به بررسی مکانیزم ایجاد خاطرات و ذخیرهسازی اطلاعات در مغز پرداختهاند. آخرین تحقیقات نشان میدهد که منطقهای به نام هیپوکامپوس در قشر خاکستری مغز احتمالاً به عنوان مسئول نگهداری و بازیابی خاطرات عمل میکند. اما این منطقه بسیار پیچیده فعالیت میکند، خاطرات واقعی و غیر واقعی هر دو منطقهی مشابهی از مغز را فعال میکنند، آیا منطقهی مورد نظر همان جعبهی سیاه مغز انسان است؟ آیا راهی وجود خواهد داشت که بتوان خاطرات واقعی را از قشر مغز بیرون کشید؟ آیا میتوان خاطرات را برای همیشه نابود کرد؟ آیا میتوانیم دانستههایمان را از انسانی به انسان دیگر انتقال دهیم؟
۴ – ساعت بایولوژیکی
در منطقهای از هیپوتالاموس مغز قسمتی به نام Superchiasmatic Nucleous یا ساعت بایولوژیکی قرار گرفته است. این قسمت برنامههای بدن را با ریتمی ۲۴ ساعته تنظیم میکند. مشهود ترین اثر ساعت بایولوژیکی ریتم شبانه روزی خواب و بیداری است، علاوه بر آن برنامهریزی زمان هضم غذا، تنظیم درجهی حرارت بدن، فشار خون و تولید هورمونهای مختلف نیز به ساعت بایولوژیکی مرتبط است. محققان دریافتهاند که شدت نور میتواند با ترشح هورمون ملانونین این ساعت را عقب یا جلو بکشد. تحقیقات زیادی سعی دارند با کمک مکملهای ملاتونین از بهم خوردن ساعت بایولوژیکی در سفرهای هوایی جلوگیری کنند. اما چگونه از گوشت و خون چنین مکانیزمی در مغز ما به وجود آمده است؟ به غیر از تأثیرات محیط هنوز چگونگی عملکرد این سیستم برای انسان رازی سر به مهر باقیمانده است.
۳ – درد فانتوم
حدود ۸۰ درصد از افرادی که عضوی از بدن خود را از دست میدهند در آن منطقه احساساتی شبیه گرما، خارش، فشار و درد را تجربه میکنند. این پدیدهی شناخته شده به نام اندام خیالی معروف است. چگونه از عضوی که از دست رفته است احساسی به وجود میآید؟ یک فرضیه اینگونه توضیح میدهد که اعصاب منطقهی از بین رفته با ایجاد ارتباطاتی جدید به نخاع سیگنالهایی را ارسال میکنند که اگر آن منطقه هنوز وجود داشت این سیگنالها را انتقال میداد، فرضیهی دیگر احتمال میدهد که مغز برای حالتی که تمام اندامها در جای خود باشند برنامهریزی شده است و قطع آن قسمت باعث اختلال در عملکرد مغز شده است؛ این به آن معنا است که مغز نقشهای از تمام اجزای بدن را در خود ذخیره کرده است و همه چیز را میشناسد. اما مغز تا چه حد بر بدن کنترل دارد؟ آیا روزی انسان میتواند کنترل تمامی اجزای حیاتی بدنش را در اختیار بگیرد؟
۲ – خواب
ما در حدود یک چهارم از عمر خود را در خواب سپری میکنیم اما هنوز از دلایل و چگونگی آن به خوبی اطلاع نداریم. دانشمندان خواب را جزئی حیاتی از زندگی پستانداران میدانند، بیخوابی به نوسانات خلقی، توهم و در موارد شدید حتی به مرگ منجر میشود. دو مرحله در خواب وجود دارد، حرکات غیر سریع چشم (NREM ) که طی آن مغز فعالیت متابولیک بدن را کاهش میدهد و حرکت سریع چشم (REM) که طی آن فعالیت مغز افزایش مییابد. بعضی از دانشمندان معتقدند که خواب NREM به بدن استراحت میدهد و همانند خواب زمستانی حیوانات باعث نگهداری انرژی میشود، اما خواب REM مرحلهای است که ما رؤیا میبینیم و با خاطراتمان مرتبط است.
۱ – رؤیاهایی شیرین!
از هر کسی بپرسید که رؤیاها چگونه به وجود میآیند جوابی متفاوت به شما خواهد داد، این حقیقت به این علت رخ میدهد که هنوز کسی نمیداند رؤیاها چگونه و از کجا به وجود میآیند. یک احتمال این است که خواب دیدن به علت تمرینات مغزی که با تحریک سیناپسهای بین سلولهای مغز همراه میشود به وجود میآید، اما نظریهی دیگر این است که انسان در بارهی آرزوها، احساسات و وظایفی که در طول روز مغز به آن توجه لازم را نشان نداده رؤیا میبینند و این فرآیند میتواند به استحکام افکار و خاطرات منجر شود. به طور کلی دانشمندان بر این نکته توافق دارند که خواب دیدن در طول مرحلهی REM صورت میگیرد، اما برای این سؤال که این رؤیاها از کجا و چگونه میرسند و آیا تمامی آنها زاییدهی مغز ما است هنوز جواب روشنی وجود ندارد.